मूकनायक मुंबई ब्युरो चीफ
प्रकाश लांडगे
“माझे विचार माझी ताकद”
भारतीय समाजाच्या परिवर्तनाचा इतिहास लिहिताना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे नाव केवळ एका व्यक्तीचे नसून एका संपूर्ण युगाचे प्रतीक ठरते. त्यांनी दिलेल्या संविधानाने देशाला समता, न्याय, स्वातंत्र्य आणि बंधुतेचा मार्ग दिला. पण या मूल्यांची खरी कसोटी ही भाषणांमध्ये नाही, तर निर्णयांमध्ये असते. जयंती आणि महापरिनिर्वाण दिनी व्यक्त होणारा आदर जर वास्तवात दिसत नसेल, तर तो केवळ दिखावा ठरतो.
मुंबईतील दादर हे ठिकाण बाबासाहेबांच्या जीवनाशी अतूट नात्याने जोडलेले आहे. याच ठिकाणी राजगृह आहे.ते घर, जिथे बाबासाहेबांनी आपले आयुष्य घडवले, विचार मांडले आणि समाजाला दिशा दिली. आणि याच दादरमध्ये चैत्यभूमी आहे.ते पवित्र स्थळ, जिथे त्यांचा अंतिम संस्कार झाला. दरवर्षी ६ डिसेंबरला लाखो अनुयायी येथे येतात, नतमस्तक होतात, आणि त्या मातीला स्पर्श करून स्वतःच्या आयुष्याला नव्याने अर्थ देतात.
अशा या पवित्र आणि ऐतिहासिक भूमीशी संबंधित असलेले दादर रेल्वे स्टेशन आजही आपल्या मूळ नावाने ओळखले जाते, ही केवळ एक विसंगती नाही, तर ती एक वेदना आहे. कारण हे स्टेशन केवळ प्रवासाचे साधन नाही; ते लाखो लोकांच्या भावनांचे प्रवेशद्वार आहे. प्रत्येक वर्षी लाखो लोक जेव्हा चैत्यभूमीकडे येतात, तेव्हा त्यांचा पहिला पाऊल दादर स्टेशनवर पडतो. पण त्या स्टेशनच्या नावातच त्यांच्या श्रद्धेचा प्रतिबिंब नसणे, ही एक खोल जखम आहे.
दादर स्टेशन हे नाव देण्यात यावं या मागणीचा इतिहासही तितकाच ठाम आहे. तत्कालीन आमदार, आणि विद्यमान खासदार मुंबई काँग्रेसच्या अध्यक्षा वर्षा गायकवाड यांनी ६ डिसेंबर २०२३ सालीच दादर रेल्वे स्टेशनचे ‘चैत्यभूमी’ असे नामकरण व्हावे, अशी मागणी केली होती. त्यानंतरही त्यांनी अनेक वेळा हा मुद्दा उपस्थित केला, सहा डिसेंबर २०२३ महापरिनिर्वाण दिनी चैत्यभूमीवर जाऊन ही मागणी पुन्हा अधोरेखित केली. यावरून ही मागणी केवळ भावनिक नाही, तर ती सातत्यपूर्ण, विचारपूर्वक आणि जनभावनेवर आधारित आहे, हे स्पष्ट होते. पण दोन दशकांहून अधिक काळ उलटूनही ही मागणी अपूर्णच आहे.
याउलट वास्तव पाहिले, तर इतर अनेक स्थानकांची नावे सहजपणे बदलली जातात. काही ठिकाणी कोणतीही मोठी मागणी नसताना नामांतर केले जाते. पण जिथे इतिहास, भावना आणि संघर्ष यांचा संगम आहे, त्या दादर स्टेशनबाबत मात्र शांतता पाळली जाते. ही केवळ प्रशासनाची चूक नाही; ही समाजाच्या आत्मसन्मानावर झालेली दुर्लक्ष आहे.
आजही एक सामान्य अनुयायी जेव्हा चैत्यभूमीकडे जातो, तेव्हा त्याच्या मनात एक प्रश्न असतो“जिथे बाबासाहेबांनी आयुष्य जगले, जिथे त्यांनी अंतिम विश्रांती घेतली, त्या ठिकाणाला अजूनही त्यांचे नाव का नाही?” हा प्रश्न केवळ विचार नाही, तर तो वेदना आहे, अस्वस्थता आहे आणि न्यायाची मागणी आहे.
जर खरोखरच बाबासाहेबांविषयी आदर असेल, तर तो कृतीतून दिसायला हवा. दादर रेल्वे स्टेशनचे‘चैत्यभूमी’ असे नामकरण करणे ही केवळ एक प्रशासकीय प्रक्रिया नाही; ती एक ऐतिहासिक जबाबदारी आहे. हा निर्णय लाखो लोकांच्या भावनांना न्याय देईल, त्यांच्या श्रद्धेला मान्यता देईल आणि समाजाला एक स्पष्ट संदेश देईल.की या देशात विचारांचा, संघर्षाचा आणि इतिहासाचा सन्मान केला जातो.
आज गरज आहे ती ठाम भूमिकेची. केवळ घोषणांची नाही, तर निर्णयांची. कारण इतिहास हा शब्दांनी नव्हे, तर कृतीने लिहिला जातो.
म्हणूनच आजचा आवाज स्पष्ट आहे
दादर रेल्वे स्टेशनला ‘चैत्यभूमी’ हे नाव द्यावेच लागेल.
ही मागणी नाही…
ही इतिहासाच्या न्यायाची अंतिम हाक आहे.
मूकनायक मुंबई ब्युरो चीफ
प्रकाश लांडगे
9920806563
