मुंबई, महाराष्ट्र प्रतिनिधी – प्रकाश लांडगे
“माझे विचार माझी ताकद…”
महाराष्ट्रात सामाजिक, वैचारिक आणि परिवर्तनवादी चळवळींचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आहे. या परंपरेत बौद्ध धम्माचा विचार हा केवळ धार्मिक नव्हे, तर मानवतावादी, तर्कशुद्ध आणि समतेचा मार्ग दाखवणारा आहे. आजच्या काळात हीच विचारधारा नव्या उमेदीने पुढे नेण्याची जबाबदारी तरुण पिढीने आपल्या खांद्यावर घेतलेली दिसत आहे. विशेषतः शिक्षित तरुणाई बौद्ध धम्माचा सखोल अभ्यास करून त्याचा प्रचार आणि प्रसार करण्यासाठी पुढे येत आहे, ही बाब केवळ आशादायी नाही तर परिवर्तनाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानावी लागेल.
आजच्या माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या युगात ज्ञानाची साधने सहज उपलब्ध झाली आहेत. मात्र या ज्ञानाचा उपयोग कोणत्या दिशेने करायचा, हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा ठरतो. अनेक तरुण केवळ करिअरकेंद्री दृष्टिकोनातून शिक्षण घेत असताना, काही तरुणांनी समाजाच्या वैचारिक उन्नतीसाठी बौद्ध धम्माचा मार्ग स्वीकारला आहे. हे तरुण केवळ स्वतःपुरते अध्ययन करत नाहीत, तर समाजात प्रबोधन घडवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. बौद्ध धम्मातील समता, बंधुता आणि प्रज्ञा या मूल्यांचा प्रचार करून ते सामाजिक परिवर्तनाची बीजे रुजवत आहेत.
याच पार्श्वभूमीवर कुर्ला येथील बुद्ध कॉलनीत मैत्री ग्रुप आणि आम्रपाली बुद्ध विहार यांच्या वतीने आयोजित करण्यात येणारी बुद्ध धम्म ज्ञान परीक्षा हा एक महत्त्वपूर्ण आणि प्रेरणादायी उपक्रम आहे. भगवान बुद्धांचे जीवन व धम्म याविषयी सखोल ज्ञान निर्माण करणे, तसेच बौद्ध म्हणून आणि बोधिसत्त्व डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे अनुयायी म्हणून स्वतःच्या विचारांचे आत्मपरीक्षण करण्याची संधी उपलब्ध करून देणे हा या परीक्षेचा मुख्य उद्देश आहे. समाजामध्ये जिज्ञासा निर्माण व्हावी, अभ्यासाची सवय वाढावी आणि बौद्ध धम्म अधिक सखोलपणे समजून घेण्याची प्रेरणा मिळावी, हीच या उपक्रमामागची खरी भावना आहे.
चक्रवर्ती सम्राट अशोक यांच्या जयंतीनिमित्त हा उपक्रम आयोजित करण्यात येत आहे, ही बाब विशेष महत्त्वाची आहे. सम्राट अशोकांनी आपल्या आयुष्यात धम्माचा स्वीकार करून जगाला शांती, करुणा आणि नैतिकतेचा संदेश दिला. त्यांच्या धम्मनीतीची जाणीव समाजाला व्हावी आणि त्यांच्या विचारांचा प्रसार व्हावा यासाठी अशा उपक्रमांची गरज अधिक अधोरेखित होते. बिहार राज्यात अशोक जयंतीनिमित्त सार्वजनिक सुट्टी जाहीर केली जाते, तर महाराष्ट्रातही अशीच सुट्टी जाहीर व्हावी, ही अपेक्षा आयोजकांकडून व्यक्त करण्यात आली आहे.
ही परीक्षा MCQ पद्धतीने घेण्यात येणार असून एकूण ४५ प्रश्नांचा समावेश असणार आहे. विद्यार्थी, उपासक आणि उपासिका यांनी मोठ्या संख्येने सहभागी व्हावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. उत्कृष्ट गुण मिळवणाऱ्या स्पर्धकांना ट्रॉफी देण्यात येणार असून सर्व सहभागी स्पर्धकांना प्रमाणपत्र देऊन सन्मानित करण्यात येणार आहे. यामुळे केवळ स्पर्धात्मकता वाढणार नाही, तर वैचारिक बांधिलकी आणि सामाजिक जाणीवही अधिक बळकट होईल.
या उपक्रमाचे आयोजक म्हणून मैत्रेय बागुल, रुपेश कांबळे, चेतन बागुल, समर गायकवाड, वैभव रुपवते, सुमित काळे, सागर खरात आणि सिद्धार्थ भिसे यांनी पुढाकार घेतला आहे. तसेच या उपक्रमाला बाळू बागुल, संजय शिरसाठ, प्रीतम शिंदे, अरुण निर्भवणे, वैशाली गायकवाड आणि शिल्पा भालेराव यांचे सहकार्य लाभत आहे. या सर्वांच्या एकत्रित प्रयत्नातून हा उपक्रम केवळ एक परीक्षा न राहता एक वैचारिक चळवळ म्हणून पुढे येताना दिसत आहे.
आज गरज आहे ती अशा उपक्रमांना अधिक व्यापक स्वरूप देण्याची. प्रत्येक परिसरात, प्रत्येक समाजघटकात बौद्ध धम्माचा अभ्यास आणि त्यावर आधारित चर्चा सुरू झाली पाहिजे. तरुणांनी पुढाकार घेतल्यास ही चळवळ अधिक बळकट होईल आणि समाजात एक नवा वैचारिक प्रवाह निर्माण होईल.
एकंदरीत पाहता, शिक्षित तरुणाईच्या सहभागामुळे बौद्ध धम्माचा प्रचार आणि प्रसार नव्या उंचीवर पोहोचत आहे. ही केवळ एका पिढीची चळवळ नसून, भविष्यातील समाजव्यवस्थेची पायाभरणी आहे. विवेक, समता आणि करुणा या मूल्यांवर आधारित समाज घडवायचा असेल, तर अशा वैचारिक उपक्रमांची गरज अधिकाधिक भासणार आहे. तरुणांच्या या जागरातूनच एक नव्या परिवर्तनाची पहाट उगवत असल्याचे स्पष्टपणे दिसून येते.
आयोजक – मैत्री ग्रुप :
मैत्रेय बागुल, रुपेश कांबळे, चेतन बागुल, समर गायकवाड, वैभव रुपवते, सुमित काळे, सागर खरात, सिद्धार्थ भिसे
सहाय्यक :
बाळू बागुल, संजय शिरसाठ, प्रीतम शिंदे, अरुण निर्भवणे, वैशाली गायकवाड, शिल्पा भालेराव
