“माझे विचार माझी ताकद”
मूकनायक / मुंबई ब्युरो चीफ
प्रकाश लांडगे
वरील विषयाला साजेसा असा एक जिवंत आणि प्रेरणादायी उत्सव म्हणजे विश्वरत्न, बोधिसत्व, परमपूज्य डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती. मुंबई ही स्वप्नांची नगरी म्हणून ओळखली जाते, परंतु त्याचबरोबर ही नगरी विविध सांस्कृतिक आणि सामाजिक उत्सवांची राजधानीदेखील आहे. ज्या उत्साहात आणि जल्लोषात गणेशोत्सव किंवा छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती साजरी केली जाते, त्याच उत्साहाने आणि उर्जेने आंबेडकर जयंती साजरी होताना दिसते. हा केवळ उत्सव नाही, तर तो विचारांचा, संघर्षाचा आणि परिवर्तनाच्या वाटचालीचा साक्षीदार आहे.
एप्रिल महिन्याच्या सुरुवातीपासूनच या जयंतीच्या कार्यक्रमांना प्रारंभ होतो आणि पावसाळ्याच्या आगमनापर्यंत विविध सामाजिक, शैक्षणिक आणि प्रबोधनात्मक उपक्रमांच्या माध्यमातून ही चळवळ जिवंत ठेवली जाते. वाचन, व्याख्याने, चर्चासत्रे, सांस्कृतिक कार्यक्रम अशा विविध माध्यमांतून बाबासाहेबांच्या विचारांची बीजे समाजात रुजवली जातात. त्यामुळे आंबेडकरी जयंती ही केवळ एका दिवसाची मर्यादा न ठेवता, ती एक दीर्घकालीन वैचारिक चळवळ बनते.
१४ एप्रिल हा दिवस विशेष महत्त्वाचा असतो. ढोल-ताशे, डीजे, नृत्य आणि जल्लोषाच्या वातावरणात लाखो भीम अनुयायी एकत्र येऊन आपला आनंद व्यक्त करतात. काही जण या उत्सवाच्या पद्धतीवर टीका करताना “जयंती नाचून नव्हे, वाचून साजरी करावी” असे म्हणतात. परंतु या टीकेकडे एकांगी दृष्टिकोनातून पाहता येणार नाही. कारण वर्षातील ३६५ दिवसांपैकी ३६४ दिवस आंबेडकरी समाज हा वाचन, अभ्यास आणि समाजप्रबोधनाच्या कार्यात गुंतलेला असतो. एका दिवसाचा आनंद, जल्लोष आणि नृत्य हा त्या दीर्घ संघर्षाचा आणि वैचारिक प्रवासाचा उत्सव असतो. ही अभिव्यक्तीची एक नैसर्गिक आणि मानवी पद्धत आहे, जी कोणत्याही संस्कृतीचा अविभाज्य भाग असते.
६ एप्रिल २०२६ रोजी माटुंगा लेबर कॅम्प येथे जयंती उत्सवाची भव्य सुरुवात झाली. सम्राट अशोक सोशल ग्रुप या संघटनेच्या वतीने भव्य बॅनरचे अनावरण करण्यात आले. या कार्यक्रमाला स्थानिक मान्यवरांची उपस्थिती लाभली आणि त्यांनी आपले शुभेच्छा व आशीर्वाद दिले. या कार्यक्रमाचे एक विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे त्यामध्ये दिसून आलेला तरुणांचा उत्साह आणि सहभाग. ही बाब अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण कोणत्याही चळवळीचे भविष्य हे त्या चळवळीत सक्रिय असलेल्या तरुणांवर अवलंबून असते.
आजची तरुण पिढी केवळ उत्सव साजरा करण्यातच नाही, तर बाबासाहेबांच्या विचारांचे आकलन करून ते समाजात रुजवण्याच्या कार्यातही पुढाकार घेत आहे. शिक्षण, समानता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांवर आधारित समाजरचना उभारण्याचे स्वप्न साकार करण्याची ताकद या तरुणांमध्ये आहे. बाबासाहेबांनी दिलेल्या संविधानाच्या मूल्यांना आणि बौद्ध धम्माच्या तत्त्वांना आत्मसात करून ही पिढी समाजात सकारात्मक बदल घडवू शकते.
आंबेडकर जयंती हा केवळ एक सण नसून, तो आत्मपरीक्षणाचा आणि नव्या उमेदीने पुढे जाण्याचा दिवस आहे. या दिवशी प्रत्येकाने स्वतःला प्रश्न विचारण्याची गरज आहे की, बाबासाहेबांनी दाखवलेल्या मार्गावर चालण्याचा प्रयत्न कितपत केला आहे. समाजातील अन्याय, विषमता आणि अज्ञान दूर करण्यासाठी किती योगदान दिले आहे. ही जयंती म्हणजे केवळ भूतकाळाच्या स्मृतींना उजाळा देण्याचा दिवस नाही, तर भविष्यातील दिशा ठरवण्याचा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
आजच्या काळात, जेव्हा समाजात विविध प्रकारचे विभाजन आणि द्वेष निर्माण करण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत, तेव्हा बाबासाहेबांचे विचार अधिकच महत्त्वाचे ठरतात. समानतेचा, बंधुत्वाचा आणि मानवतेचा संदेश देणारी त्यांची शिकवण ही समाजाला एकत्र ठेवण्याची ताकद देते. त्यामुळे आंबेडकर जयंती साजरी करताना केवळ उत्सवाच्या बाह्य रूपावर न थांबता, त्या मागील विचारांना आत्मसात करणे अधिक आवश्यक आहे.
शेवटी, आंबेडकर जयंती हा एक प्रेरणादायी पर्व आहे, जो प्रत्येकाला आपल्या कर्तव्याची जाणीव करून देतो. विचारांची ताकद ओळखून, त्या विचारांच्या आधारे समाजात सकारात्मक परिवर्तन घडवण्याचा संकल्प या दिवशी प्रत्येकाने करणे आवश्यक आहे. हाच या उत्सवाचा खरा अर्थ आणि खरी ओळख आहे.
मूकनायक महाराष्ट्र
मुंबई ब्युरो चीफ
प्रकाश लांडगे
9920806563
